Trabzon’un Maçka ilçesinde Altındere Vadisi’nde Sümela Manastırı karşısında Gözetleme şapeli bulundu

Trabzon’un Maçka ilçesinde Altındere Vadisi’nde Sümela Manastırı karşısında Gözetleme şapeli bulundu

Trabzon’un Maçka ilçesinde Altındere Vadisi'nde Karadağ’ın yamacında bir mağaranın önüne inşa edilen ve yüzyıllarca rahiplerin eğitim gördüğü bir manastır olarak kullanılan ve 1924 yılından sonra ören yeri olarak kullanılmaya başlanılan Sümela Manastırı’nın gizemi her geçen gün daha da açığa çıkıyor.

Yaklaşık bin 600 yıllık tarihe sahip manastırda bu zamana kadar az sayıda kişi tarafından bilinen “Gözetleme Şapeli” ilk kez görüntülendi. Gözetleme şapeli ile ilgili açıklamalarda bulunan Karadeniz Teknik Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Siyasi Tarih Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. İsmail Köse, Sümela Manastırı'nın Komnenosların ileri karakolu olduğunu belirterek manastırın etrafında ve ormanlığın içinde halen daha bazı yapılara rastlandığını söyledi.

Gözetleme Şapeli Ortaya Çıktı

Geçtiğimiz günlerde manastırın kuzey çatısının üst sağ yamacında bulunan ‘cennet ve cehennem, ölüm ve yaşam’ tasviri taşıyan fresklerin yer aldığı şapelin ardından şimdi de manastıra gelecek saldırılar için bir ileri karakol görevi yapan “Gözetleme Şapeli” ortaya çıktı. Giriş kapısını net olarak gözetleyebilen, simetrik olarak Aziz Barbara şapelinin tam karşısına konumlandırılan şapele merdivensiz ulaşım sağlanamıyor. Zeminden 4 metre yükseklikte inşa edilen yapının bir bölümü yıkılırken, şapelin bir şahin yuvası niteliğinde olduğu belirtiliyor. Antik yolların da güvenliğini sağlamak için kurulduğu düşünülen şapelin, çam ve defne ağaçlarının arasında saklanmış olmasına rağmen diğer şapeller gibi geçmişte definecilerin hışmına uğramaktan kurtulamadığı gözlendi.

Başka Yapılar da Var

KTÜ Uluslararası İlişkiler Bölümü Siyasi Tarih Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. İsmail Köse, Sümela Manastırı'nın Komnenosların ileri karakolu olduğunu belirterek manastırın etrafında ve ormanlığın içinde halen daha bazı yapılara rastlandığını söyledi. Köse, “Hemen manastırın karşısında köprünün ayağında yerini tarif etmek istemiyoruz definecilere yol göstermek için ama küçük bir şapel daha var. Kayaların içinde şapelde eski freskler bulunuyor. 8. ve 9. yıllara ait olabilir. Haberleşme sisteminin bir parçasıdır. Zikzaklı bir şekilde vadi boyunca haberleşme sistemi Livera köyündeki gözetleme kulesine kadar birbirleriyle haberleşebilecek şekilde ve vadideki olağan dışı gelişmeleri manastıra ve Trabzon’a bildirerek tedbir alınmasını sağlayacak şekilde kurulmuştur. Bu anlamda Sümela Manastırı'nın etrafında ve ormanlığın içinde halen daha bazı yapılara rastlanıyor.” dedi.

Küçük Şapel Şahin Yuvası Niteliğinde

Gözetleme şapelinin Kapadokya’daki yamaçlara kurulmuş küçük kiliseleri andırdığını dile getiren Köse, “Şapelin yapılış tarzı, yer seçimi ve mimarisi Kapadokya üslubunu hatırlatır niteliktedir. İçinde halen fresk kalıntıları bulunan şapelin, fresklerinin üslubu keşiş hücreleri üst kısımdaki şapeldeki basit stili ile benzerdir. Kaya bloğunun ortasında; iki metre uzunluğunda, bir buçuk metre genişliğindeki düz alana şapel şeklinde inşa edilen yapı, gözetleme noktası olarak da kullanılmış olmalıdır ve zeminden yaklaşık dört metre yükseklikte olduğu için yapıya merdivensiz ulaşılması mümkün değildir. Muhtemelen Sümela’nın güvenliği ile birlikte yakınından geçmekte olan yolun gözetlemesinde de kullanılan bu küçük şapel, bir şahin yuvası niteliğindedir ve Kapadokya’daki yamaçlara kurulmuş küçük kiliseleri andırmaktadır.” şeklinde konuştu.

Defineciler Tahrip Etti

Gözetleme şapelinin ibadet yeri olarak da hizmet verdiğini dile getiren Köse, “Çam ve defne ağaçlarının arasında saklanmış olmasına rağmen bu şapel de maalesef anıları ile birlikte definecilerin hışmına uğramaktan kurtulamamıştır. Defineciler tarafından tahrip edilen şapelin, beşik tonoz örtüsü ve giriş yönündeki duvarı tamamen yıkılmakla birlikte, apsisindeki İsa figürü boyamasının çok az bir kısmı görülebilir durumdadır. Sümela’nın karşısında ıssız bir noktada inşa edilen şapel, gözetleme kulesi görevinin yanında keşişler için ibadet yeri olarak dahi hizmet etmiş olmalıdır.” ifadelerini kullandı.

Pek Anlam İfade Etmiyor

Köse sözlerine şöyle devam etti: “Sümela’yı güney doğusundaki karşı yamaçlardan gören şapel, gözetleme kulesi de Sümela Manastır kompleksi kurulmadan önce bölgede küçük şapel ve gözetleme kulelerinin var olduğunu düşündürmektedir. Bugün kullanılmakta olan kara yollarını yok sayarsak, 4. yüzyıllarda sırf bir manastır kurmak için Sümela’nın bulunduğu sarp kayaya tırmanılması pek anlam ifade etmemektedir. Kaldı ki, o dönemde Trabzon’dan Sümela’nın bulunduğu bölgeye hiçbir yol kullanılmadan varılması en az bir hafta sürecektir. Manastır aynı zamanda buradan geçmekte olan antik yolların da güvenliğini sağlamaktadır.”